usability regels = eenheidsworst

Sinds de Nederlandse usability Top 10 (zie de post hieronder) ben ik een aantal keer in discussies beland met steeds de volgende hoofdvraag: "zorgen al die usabilityregeltjes er niet voor dat alle websites op elkaar gaan lijken?"

Een interessante vraag want doorgaans geldt het vaak zo dat creativiteit niet echt floreert als er allerlei regels opduiken.

Maar is dat zo? Het is altijd leuk om er een autovergelijking bij te pakken en te zeggen dat iedere auto vier wielen, een stuur (in NL moet 'ie links), een dashboard (ook links), een versnellingspook (rechts van de bestuurder), een gaspedaal, een rem etc moet hebben. Toch lijkt een Porsche niet op een Fiat Panda en heeft de Landrover weinig weg van de Peugeot 206. Maar ja, autovergelijkingen worden ook flauw en aangezien ik een vrouw ben, kan ik het maar beter bij websites houden.

Het klopt wel dat na een periode van flashy kleurexplosies veel websites back to basic gaan. Denk aan het succes van Google, met alleen een logo en een zoekveld. En de nieuwe website van de Postbank, waar al het visuele geweld plaats heeft gemaakt voor tekst tegen een witte achtergrond. Beide voorbeelden vind ik geweldig in hun eenvoud maar ik moet er niet aan denken dat alle websites er zo uit gaan zien. Is dit nou wat al die usability-guru's ons opdringen?

Gelukkig is er genoeg bewijs dat creatieve geesten prima met de usabilityregels overweg kunnen. Bij de omroepen vind ik de website van de VARA erg creatief en orgineel ogen terwijl de meeste usabilityregels netjes worden toegepast. Ook de Amerikaanse collega's van HBO weten hoe ze een mooie en functionele website in elkaar moeten zetten. Toch blijkt bij de site van de NPS wel weer dat usability wel degelijk van belang is. Een creatief idee wordt erg onbruikbaar als de regels in de wind worden geslagen. Het metrosysteem van de NPS is geniaal bedacht maar als navigatie is het toch best ingewikkeld.

Als laatse wil ik de website van ijskoningen Ben & Jerry's aanstippen. Veel usabilityfouten maar die zijn eenvoudig op te lossen zonder dat de creativiteit verloren gaat.

Ik ben eruit: leve de perfecte balans tussen usability en creativiteit!

Gebruiksvriendelijkheid in Nederland

Ieder jaar publiceert Jakob Nielsen zijn Top 10 van web design fouten . Een interessante lijst maar erg toegespitst op de Amerikaanse markt. Het leek ons leuk om eens te kijken hoe het in Nederland is gesteld met de gebruiksvriendelijkheid van websites.

Voor het onderzoek zijn websites van ministeries, banken, online winkels, omroepen en bekende bedrijven uitgebreid beoordeeld op usability. Daarnaast hebben we ook geput uit de resultaten van onze eigen usability tests.

Hieruit is een Top 10 voortgekomen van de meest gemaakte usabilityfouten in Nederlandse websites.

1. Inconsistente navigatie
De navigatie is een van de belangrijkste onderdelen van een site en is de houvast voor de bezoeker. De bezoeker gaat ervan uit dat deze altijd op dezelfde plek en in ongeveer dezelfde vorm terug te vinden is. Toch blijk je daar op veel Nederlandse websites niet altijd van uit te kunnen gaan. Op veel websites verspringt het hoofdmenu ineens naar een andere locatie en/of krijgt een andere vormgeving. Vooral vanaf de homepage naar achterliggende pagina’s gebeurt dit vaak.

Ook met submenu’s wordt te creatief omgesprongen; ze verdwijnen en verschijnen als konijnen uit een hoed. Terwijl de tweede laag navigatie net zo vaak wordt gebruikt als de bovenste laag! Ook hier geldt: kies altijd voor consistentie.

2. Slecht leesbare tekens
Het standaard lettertype op sites is doorgaans niet groot en vormt een probleem voor de oudere bezoekers. Gelukkig houden de meeste Nederlandse sites rekening met de functie in browsers om het lettertype te vergroten. Helaas is er nog steeds een groot aantal sites dat deze functie niet goed (genoeg) ondersteunt.

Ook wordt er nog te vaak tekst tegen een slecht leesbare achtergrond geplaatst, wat onprettig leest of sommige delen van een tekst geheel onzichtbaar maakt. Sommige achtergronden, zoals rood, zorgen altijd voor een vermoeide ogen tijdens het lezen. Probeer zoveel mogelijk conventioneel te blijven in het kleuren van contentvelden.

3. Geen duidelijke homeknop
De homepage is de veilige thuishaven voor de bezoeker. Vanaf alle pagina’s moet het terugkeren naar de homepage mogelijk zijn. Veel websites bieden dit aan in de vorm van een klikbaar logo. Dit is altijd aan te raden om te doen, maar het is niet genoeg! In usability tests blijkt nog te vaak dat veel gebruikers dit niet altijd doorhebben. Plaats altijd een duidelijke link naar ‘Home’ zodat men dit niet over het hoofd kan zien.

4. Onaangekondigd op een andere site terechtkomen
Vooral bij overheidsites wil het nog weleens gebeuren dat je op een schijnbaar onschuldige link klikt en .... klabam.... je bent op een andere site. Je ziet een andere navigatie, een andere design en een andere naam. “Huh?” denk je dan.

Het is geen probleem om extern te linken vanaf een pagina maar geef duidelijk aan dat de bezoeker op een andere site terechtkomt. Iemand zomaar, zonder waarschuwing, transporteren brengt alleen een hoop verwarring met zich mee. De meeste bezoekers klikken zo snel mogelijk op de back-knop om weer terug te keren naar de veilige haven.

5. Te lange en irrelevante teksten
Er zijn steeds minder Nederlandse websites die nog ellenlange wollige teksten op hun website plaatsen. Vooral de grotere bedrijven worden steeds beter in het puntsgewijs en beknopt aanbieden van informatie op het internet

Veel sites bevatten echter nog teksten met een hoog ‘bla bla’ gehalte en waar iedere bezoeker doorheen scant. Schrijvers voor het web moeten altijd in hun achterhoofd houden dat bezoekers alleen teksten lezen waar ze daadwerkelijk in geinteresseerd zijn. Intro’s, uitlegteksten en ellenlange beschrijvingen worden slechts gescand op trefwoorden. Zorg daarvoor altijd dat de relevante informatie beknopt wordt aangeboden bovenaan de pagina zodat de bezoeker niet te lang hoeft te zoeken.

6. Pop-ups
Bezoekers raken doorgaans geïrriteerd door pop-ups en klikken ze al weg voor ze geladen zijn. Toch komen ze op veel sites nog voor, zonder dat daar een relevante reden voor is. Probeer ze zoveel mogelijk te vermijden!

7. Onduidelijke naamgevingen
Bij een link of knop wil de bezoeker direct weten waar hij/zij op terecht zal komen. Teveel websites gebruiken nog wazige en creatieve termen die het navigeren door de site behoorlijk onduidelijk maken. Gebruik conventionele en duidelijke woorden om de bezoeker direct naar de juiste locatie te sturen

8. Slechte contactinfo
Veel bezoekers komen op een website om een telefoonnummer of postadres te vinden. Op iedere site moet op de homepage een knop ‘contact’ staan die de bezoeker juist naar die informatie leidt.

Te vaak is de contactinformatie verstopt onder submenu’s of exotische termen. Daarnaast is de contactinformatie niet altijd uitgebreid genoeg. Een e-mailformulier alleen volstaat niet.

9. Niet bruikbaar in alle browsers
De tijd dat Internet Explorer 95% van het bezoek uitmaakte is voorbij. Browsers als Firefox en Safari winnen snel terrein. Het is daarom belangrijk dat een website minimaal bruikbaar is in de populairste browsers. Websites van overheidsinstellingen en grote bedrijven werken doorgaans prima in voorgenoemde browsers, op kleine designveranderingen na. Toch zijn er nog een groot aantal Nederlandse sites waar helemaal niets klikbaar is met Firefox. Dit kan een verlies van 20% van de bezoekers opleveren.

10. Slechte zoekfunctie
De meeste Nederlandse websites doen het keurig wat zoekfuncties betreft. Op iedere pagina is over het algemeen een invoerveld te vinden met een link naar een meer geavanceerde zoekpagina. De kwaliteit van de zoekresultaten willen echter nogal eens verschillen. In usability tests blijkt dat bezoekers steeds vaker hun heil zoeken bij een zoekfunctie dus deze moet op iedere pagina duidelijk aanwezig zijn en relevante resultaten presenteren.